50/30/20 Kuralı: Bütçeyi Üç Kutuya İndiren Yöntem

Bütçe tutmayı denemiş ama birkaç hafta sonra bırakmışsanız, sorun büyük ihtimalle sizde değil yöntemdeydi. Onlarca kalemi tek tek takip etmek yorucudur ve ilk aksamada sistem çöker. 50/30/20 kuralı tam da bu yüzden popüler: üç kutu, üç oran, bitti.

Bu model, Elizabeth Warren ve Amelia Warren Tyagi'nin kitabıyla yaygınlaştı. Mantığı basit: gelirin yüzde 50'si zorunlu ihtiyaçlara, yüzde 30'u isteklere, yüzde 20'si birikim ve borç ödemesine ayrılır.

Yüzde 50: İhtiyaçlar

Bu kutuya yaşamak için ödemek zorunda olduğunuz kalemler girer: kira ya da konut kredisi, faturalar, ulaşım, temel gıda, sigorta ve zorunlu sağlık harcamaları. Ölçüt şu: ödemediğinizde hayatınızın işleyişi bozuluyorsa ihtiyaçtır.

Sık Yapılan Hata

Marketten alınan her şeyi ihtiyaç saymak bu kutuyu şişirir. Temel gıda ihtiyaç, hazır kahve ve atıştırmalık genellikle istektir.

Yüzde 30: İstekler

Dışarıda yemek, dijital abonelikler, hobiler, tatil, kıyafet ve keyfe yönelik her şey bu kutudadır. Bu kalemi sıfırlamak sürdürülebilir değildir; zaten kuralın amacı da yasak koymak değil, tavan çizmektir.

Yüzde 20: Birikim ve Borç

Bu kutu geleceğe ayrılır: acil durum fonu, birikim, yatırım ve kredi kartı borcunun asgari tutarın üzerindeki kısmı. Modelin en değerli tarafı, birikimi "artarsa" değil, baştan ayrılan bir kalem hâline getirmesidir.

Önce Hangi Sırayla?

Yüksek faizli borcunuz varsa bu yüzde 20'nin önceliği borç kapatmadır. Borç bittikten sonra aynı tutar doğrudan birikime kayar; alışkanlık zaten kurulmuş olur.

Uygulamaya Nasıl Geçilir?

İlk adım, net gelirinizi bilmek. Ardından son iki ayın harcamalarını üç kutuya dağıtın; bu, çoğu kişide "yüzde 30 sandığım kalem aslında yüzde 45'miş" sürprizini getirir. Sonrasında yapılacak iş, aşan kutuyu birkaç ay içinde kademeli olarak hedefe yaklaştırmaktır.

Oranlar Tutmuyorsa Ne Olacak?

Kira yükünün ağır olduğu şehirlerde yüzde 50 sınırı gerçekçi olmayabilir. Bu durumda modeli terk etmek yerine oranları kendi tablonuza uyarlayın; örneğin 60/20/20 ile başlayıp zamanla yaklaşın. Kuralın değeri rakamların kutsallığında değil, harcamayı üç anlaşılır başlığa indirmesinde.

Kimler İçin Uygun?

Düzenli ve öngörülebilir geliri olanlar için doğrudan uygulanabilir. Geliri dalgalı çalışanlarda ise oranları aylık gelire değil, son üç ayın ortalamasına göre hesaplamak daha sağlıklı sonuç verir.